Sociosfeer, veerkracht door waardevolle verbondenheid

Steeds meer bedrijven richten zich op duurzaamheid en maatschappelijk verantwoord ondernemen. Daarbij ligt de focus op innovaties aan de materiële kant van organisaties en blijft de menskant onderbelicht.

Ook veranderen de opvattingen over werk en de plaats die dit in ons leven inneemt.

Deze tendensen maken het noodzakelijk om kritisch stil te staan bij de manier waarop we onze organisaties en samenwerkingsverbanden inrichten.

Sociosfeer, mede geïnspireerd op het gedachtegoed van Cradle to Cradle, biedt een kader om deze twee ontwikkelingen aan elkaar te koppelen, waardoor de sociale veerkracht van bedrijf én omgeving wordt versterkt. Het was in oktober 2006 dat ik de VPRO-tegenlicht uitzending “afval is voedsel” op de televisie zag, waarin het idee van Cradle to Cradle uitvoerig werd belicht en besproken.

Ik was meteen geraakt en had een gevoel van zie je wel, het kan dus wel!

Bestellen: mail naam, adres en aantal exemplaren naar info@sociogroep.nl of info@michelsmiers.nl

Prijs €19,95 excl.verzendkosten

Bij 3 of meer exemplaren worden geen verzendkosten in rekening gebracht.

ISBN 978-90-484-3516-6

Sociosfeer, veerkracht door waardevolle verbondenheid

Graag nodig ik je uit voor de presentatie van mijn boek Sociosfeer, veerkracht door waardevolle verbondenheid.

Programma donderdag 18 december:

  •  
  • 20.00 Aanvang
  •  
  • 20.15 Korte lezingen
  •  
    • Transitiontowns door Jolanda Deken
    • Servant Leadership door Gretha in ‘t Veld
    • Sociosfeer door Michel Smiers
  •  
  • 21.15 Overhandiging eerste boek
  •  
  • 21.45 Afsluiting
  •  
  • Tijdens de presentatie is het boek te koop voor de eenmalige openingsprijs van €17,50.
  •  

Het was in oktober 2006 dat ik de VPRO-tegenlicht uitzending “afval is voedsel” op de televisie zag, waarin het idee van Cradle to Cradle uitvoerig werd belicht en besproken. Ik was meteen geraakt en had een gevoel van ‘zie je wel, het kan dus wel!”

Zonder dat ik mij dat toen besefte was dat een startsein voor mijn zoektocht naar de menskant van milieu en maatschappelijk verantwoord ondernemen. Ik had er nog geen duidelijke ideeën over, maar wist wel dat dit aspect een belangrijke sleutel is voor het uiteindelijk welslagen en borgen van allerlei prachtige duurzame initiatieven.

Nu zoveel jaren later presenteer ik met tevredenheid en trots mijn boek Sociosfeer, veerkracht door waardevolle verbondenheid, waarin ik mijn ideeën over de mens en organisatie kant milieu en maatschappelijk verantwoord ondernemen heb vastgelegd.

Ik wil dit moment niet zomaar voorbij laten gaan en daarom organiseer ik een boekpresentatie op donderdag 18 december 2014 van 20 .00 u tot 22.00 u, in

  • Wijkcentrum De Zaagtand
  • Sint Eloystraat 106
  • 1624 VW Hoorn
  • Klik voor routebeschrijving, parkeren is gratis rondom het gebouw. De ingang van het centrum zit aan de Liornestraat)

Ik nodig je van harte uit om bij deze presentatie aanwezig te zijn. Ik stel het op prijs wanneer je me wilt laten weten of je wel of niet komt.

Hartelijke groeten,
Michel Smiers

Sociosfeer, veerkracht door waardevolle verbondenheid

Inleiding van het boek geeft antwoord op de vragen wat en waarom Sociosfeer

Waarom Sociosfeer?

Steeds meer bedrijven en organisaties richten zich op duurzaamheid en maatschappelijk verantwoord ondernemen. Deze ontwikkeling volgt daarmee een tendens van toenemende betrokkenheid van individuele mensen en groepen in de samenleving. Betrokkenheid en misschien ook wel bezorgdheid. Er gebeuren op dit moment een heleboel mooie dingen. Er wordt naarstig gezocht naar nieuwe wegen om duurzame goederen en producten te genereren. Het gedachtegoed van cradle to cradle lijkt hierbij inmiddels niet meer weg te denken als het om de materiële kanten van duurzaamheid gaat. Bovendien lijken duurzaamheid en aandacht voor het milieu ook een ‘commerciële hit’ te worden. Daar is op zichzelf niets mis mee, zolang deze commerciële drive een motor blijft in de ontwikkeling naar een duurzamer samenleving. Toch brengt deze tendens ook het risico met zich mee dat de aandacht en energie verslappen, wanneer duurzaamheid even niet meer ‘hot’ is. Een verschijnsel zoals dat vaker met markttendensen gebeurt.

Vanuit het perspectief van de arbeidsmarkt is er daarnaast een andere ontwikkeling vast te stellen. Deze laat zien dat de beroepsbevolking in de komende decennia afneemt én dat de manier waarop nieuwe generaties naar werk en organisaties kijken, steeds vaker niet meer aansluit bij de manier waarop wij onze arbeidsorganisaties hebben georganiseerd en geïnstitutionaliseerd. De toegang tot nieuwe media en technologie hebben deze ‘vervreemding’ nog versneld en geïntensiveerd. Om de toegang tot arbeidscapaciteit enerzijds en de sociale cohesie anderzijds, binnen onze netwerksamenleving te behouden, zullen de ‘traditionele’ arbeidsorganisaties zichzelf opnieuw moeten uitvinden.

Deze twee ontwikkelingen vragen om vergroting van de sociale veerkracht binnen organisaties en tussen organisaties en hun omgeving. Dit maakt herbezinning over de manier waarop wij naar onze arbeidsorganisaties kijken noodzakelijk. Volgens mij is de uitdaging hierbij om deze organisatorische ‘re-invention’ te laten samenvallen met alle doelen en idealen op het gebied van duurzaamheid en maatschappelijke verantwoordelijkheid.

Voor mij, en gelukkig velen met mij, betekent duurzaamheid geen economische hype, maar een zoektocht naar een vreedzame, sociaal- en milieubewuste maatschappij. Dit, en de sterk veranderende opvattingen van nieuwe generaties, over werk en de vorm en inrichting daarvan, zijn voor mij de belangrijkste argumenten om te pleiten voor een kritische reflectie op ons denken over organisaties en samenwerkingsverbanden zelf.

We kunnen ons streven naar milieu en maatschappelijk verantwoord ondernemen niet los zien van de opvattingen die we hebben over organisaties, organisatiedoelen, bedrijfsprocessen en duurzame inzetbaarheid. Sterker nog; we kunnen onze organisaties niet los zien van de samenleving waarin zij zijn gevestigd en de sociale verbanden waar zij deel van uitmaken. Wanneer we in staat zijn om vanuit nieuwe perspectieven naar het geheel van organisatie en omgeving te kijken, kunnen we de duurzaamheids-ontwikkeling onomkeerbaar maken. Organisatieontwikkeling en HRM als disciplines kunnen en moeten hierbij een voortrekkersrol gaan vervullen.

Het concept van sociosfeer biedt daarbij een kader, om te komen tot een paradigma-verschuiving; een ingrijpende verandering in de manier waarop wij momenteel naar organisaties en gemeenschappen kijken.

Ik pretendeer niet dat ik beschik over alle antwoorden; zoals gezegd het is mijn deeltje van de olifant! Wel heb ik ideeën over hoe een en ander vorm gegeven kan worden. Bovendien geloof ik, dat wanneer we vanuit bovengenoemde gezichtspunten reflecteren op het wel en wee van onze huidige arbeidsorganisaties, een begin gemaakt kan worden met een uitdagende tocht naar nieuwe wegen en ideeën, welke leiden tot blijvende, duurzame veranderingen in onze wereldwijde samenleving. Graag ben ik bereid om de ideeën en gezichtspunten met anderen te delen. Het voeren van een dialoog hierover kan dienen als vertrekpunt van de tocht.

Wat is de sociosfeer?

De sociosfeer beschouw ik als het domein waarbinnen zich de menskant van ondernemen, produceren, politiek bedrijven, individueel handelen en samenleven afspeelt. Sociosfeer is een construct; in het leven geroepen als kader voor milieu en maatschappelijke verantwoordelijkheid. Het begrip sociosfeer is afgeleid van en hangt samen met de domeinen biosfeer en technosfeer, zoals deze binnen het gedachtegoed van cradle to cradle worden onderscheiden. Vanuit mijn drijfveer beschouwde ik het aanvankelijk als ideaalbeeld; als een normatief en nastrevenswaardig concept: De Sociosfeer! In de loop van de tijd is mij gebleken dat deze benadering te verwarrend is. De menskant van ondernemen, produceren, politiek bedrijven, individueel handelen en samenleven is er altijd en is er altijd geweest. Het is uiteindelijk de bewust of onbewust gekozen invulling daarvan die maakt hoe de sociosfeer er uit ziet. In het kader van dit boek beperk ik mij vooral tot de relaties tussen de mens en bedrijven of organisaties binnen de sociosfeer. Immers veel mensen zijn op één of meerdere manieren verbonden met een bedrijf of organisatie. Bovendien zijn er steeds meer bedrijven die vanwege hun omvang en/of internationale karakter een flink deel van de (wereld)bevolking kunnen beïnvloeden.

Binnen de sociosfeer onderscheid ik 5 belangrijke transitielijnen in relatie tot organisaties. Om tot een blijvend bewustzijn voor milieu- en maatschappelijke verantwoordelijkheid te komen is op elk van deze 5 aspecten een verandering nodig, te weten:

  • Organisatie inrichting/vorm
  • Van een mechanistische organisatie model naar een ‘natuurlijk’ organisatiemodel.
  • Wijzen van denken
  • Van lineair naar circulair en non-lineair denken.
  • Het mensbeeld
  • Van de werker als ‘homo economicus’ naar een meer waarden omvattend mensbeeld.
  • Leiderschap
  • - Van hiërarchisch en beheer gestuurd leiderschap naar emergente leiderschapsvormen.
    - Ontwikkeling van persoonlijk leiderschap.
  • De organisatiefocus
  • Van een intern gerichte blik naar een actieve wisselwerking met de hele omgeving.

Het bijzondere aan de voorgestelde veranderingen is, dat zij ‘slechts’ vragen om met een andere mindset naar de wereld om ons heen te kijken.

In de hoofdstukken 5 t/m 10 ga ik dieper in op deze verschuiving in mindset.

Sociosfeer, veerkracht door waardevolle verbondenheid

Steeds meer bedrijven en organisaties richten zich op duurzaamheid en maatschappelijk verantwoord ondernemen. Deze ontwikkeling volgt daarmee een tendens van toenemende betrokkenheid van individuele mensen en groepen in de samenleving.

De huidige focus op duurzaamheid dient geen economische hype, maar een zoektocht naar een vreedzame, duurzame en leefbare maatschappij te zijn. Om de aandacht en energie gericht te houden op een duurzamere toekomst, is het noodzakelijk om te reflecteren op ons denken over organisaties en samenwerkingsverbanden zelf. We kunnen het streven naar een blijvend duurzame samenleving niet los zien van de opvattingen die we hebben over organisaties, organisatiedoelen, HRM en bedrijfsprocessen. Sterker nog; we kunnen onze organisaties niet los zien van de samenleving waarin zij zijn gevestigd en de sociale verbanden waar zij deel van uitmaken.

Door vanuit bovengenoemde gezichtspunten te reflecteren op het wel en wee van onze huidige arbeidsorganisaties (en andere gemeenschappen), kan een begin gemaakt worden met een uitdagende tocht naar nieuwe wegen en ideeën, welke leiden tot blijvende, duurzame veranderingen in onze wereldwijde samenleving.

Cradle to Cradle

Om tot een andere visie op organiseren en HRM te komen, zoeken wij aansluiting bij het gedachtegoed van Cradle to Cradle (C2C). De in dit gedachtegoed geformuleerde integrale manier van kijken naar natuur en leefomgeving, is een voorbeeld van een paradigmaverschuiving. Het vertalen van de uitgangspunten van C2C naar denken over arbeidsorganisaties, de rol daarvan binnen leefgemeenschappen en de drijfveren van de mensen in die organisaties, zien wij als uitdaging voor organisaties.

Binnen het Cradle-to-Cradle-concept worden twee gesloten domeinen gehanteerd waarbinnen afzonderlijke kringlopen zijn te onderscheiden. In het domein Biosfeer bestaat de kringloop uit natuurlijke en biologisch afbreekbare stoffen. Materialen worden aan de natuur onttrokken, verwerkt en gebruikt en kunnen aan het einde van de levenscyclus weer als voedsel aan de natuur worden teruggegeven.

Het domein van de Technosfeer is eveneens een gesloten domein, waarin niet afbreekbare stoffen opnieuw in een kringloop worden gebracht. Hierbij kun je denken aan zware metalen en chemicaliën, die aan het einde van de levenscyclus van het product, met volledig behoud van materiaalwaarde weer teruggewonnen kunnen worden.

Naast de materiële domeinen biosfeer en technosfeer onderkennen wij het domein Sociosfeer van de menselijke samenwerkings- en samenleefverbanden. Is er nu voor de Sociosfeer ook zo’n gesloten kringloop te beschrijven? Nee, de Sociosfeer is niet gesloten wanneer je de mens beschouwt als fysiek wezen. Het antwoord luidt ‘ja’, wanneer het gaat om menselijk gedrag en sociale interactie.

Een belangrijk element van het onderscheid in de domeinen, is dat het om gesloten domeinen gaat. Het gesloten domein van Sociosfeer betekent dat de mens (organisaties) zichzelf begrenzen in de impact op de Biosfeer. Om dat voor elkaar te krijgen is het noodzakelijk dat het lineaire denken, organiseren, handelen etc wordt getransformeerd in cyclisch en non-lineair denken, organiseren handelen etc.

De wereld verandert

De wereld waarin we leven verandert sterk:

  • Landsgrenzen vervagen
  • Explosieve bevolkingsgroei
  • Eindigheid van traditionele hulpbronnen en grondstoffen
  • Technologie wordt sneller, sneller, sneller!
  • Toegang tot hulpmiddelen, informatie en media is vanzelfsprekend geworden
  • Internet biedt oneindig veel nieuwe samenwerkingsmogelijkheden
  • Deuren open voor Generatie Z met andere arbeidsmoraal
  • Beroepsbevolking wordt ouder en ouder

Door deze veranderingen worden onze opvattingen over de omgang met onze planeet sterk beïnvloed, hetgeen de huidige Maatschappelijk Verantwoord Ondernemen (MVO) beweging ingang heeft gezet. Deze veranderingen hebben tot nu toe minder invloed gehad op de manier waarop wij naar arbeid en organisaties kijken. Ook wanneer organisaties nog geen affiniteit met de ‘traditionele’ duurzaamheidsthema’s hebben, kunnen deze ontwikkelingen niet genegeerd worden; zij zullen hoe dan ook van invloed zijn op onze toekomstige organisatie-inrichting, businessmodellen en arbeidsverhoudingen.

Sociosfeer

Het concept van Sociosfeer koppelt de hierboven genoemde economische noodzaak aan de duurzaamheids noodzaak.

Deze uitdagingen zijn terug te brengen op 3 focusgebieden.

  1. Op welke manier kunnen we arbeid organiseren, zodat ingespeeld wordt op respectievelijk oplossingen worden geboden ten aanzien van de toegenomen omgevingscomplexiteit? En via welke wegen kunnen we daar komen?
  2. Op welke manier kunnen we bedrijven inrichten, op een wijze die aansluit bij de veranderende opvattingen over arbeid?
  3. Wat betekenen de veranderende opvattingen over ‘werk’, en de opkomst van de participerende en kritische afnemer voor onze organisatie/productie-processen?

Binnen het domein van Sociosfeer onderscheiden wij 5 belangrijke transitielijnen in relatie tot organisaties. Op ieder van deze 5 aspecten is onzes inziens een verandering nodig, te weten:

  1. Organisatie inrichting/vorm
  2. Van een mechanistisch organisatiemodel naar een ‘natuurlijk’ organisatiemodel.
  3. Wijzen van denken
  4. Van lineair naar circulair en non-lineair denken.
  5. Het mensbeeld
  6. Van de werker als ‘homo economicus’ naar een meer waarden omvattend mensbeeld.
  7. Leiderschap
  8. Van hiërarchisch en beheergestuurd leiderschap naar emergente leiderschapsvormen. Ontwikkeling van persoonlijk leiderschap.
  9. De organisatiefocus
  10. Van een intern gerichte blik naar een actieve wisselwerking met de hele omgeving.

Het bijzondere aan de voorgestelde verandering is dat deze ‘slechts’ vraagt om met een andere mindset naar de wereld om ons heen te kijken. Deze thema’s zijn op zich niet allemaal nieuw. Deze transitielijnen zijn niet los van elkaar te zien en moeten ook allemaal ‘aangepakt’ worden. Alleen dan kan een blijvende verschuiving naar een milieu- en maatschappelijk verantwoorde organisatie en zelfs samenleving worden gerealiseerd.

Kernprincipes Sociosfeer

Om de verandering van mindset handen en voeten te geven, wordt deze in drie delen opgesplitst. Elk van deze drie onderdelen ondersteunt de focus op sociosfeer en vormt een cluster van kernprincipes. Door het eigen handelen regelmatig te reflecteren op deze focusgebieden, wordt de gerichtheid op de sociosfeer en de transitie daarbinnen versterkt.

  1. Upcycling: De focus bij upcycling ligt op het bijdragen aan en versterken van anderen en de omgeving. De wil, en daarmee de actie, om de wereld om je heen mooier, gezonder, effectiever te maken dan je hem aantrof. Het gaat bij upcycling om het genereren/vergroten van toegevoegde waarde voor de omgeving
  2. Uptrusting: De focus bij uptrusting ligt op het vergroten van vertrouwen. Het schenken van vertrouwen aan anderen is steeds een persoonlijke en vrije keuze. En in die zin niet afhankelijk van het wel of niet accepteren van vertrouwen door de ander. Overigens is voor het ontvangen van vertrouwen ook (zelf)vertrouwen nodig. Het gaat bij uptusting om het vergroten van vertrouwen in anderen, zichzelf en de omgeving
  3. Upsharing: De focus bij upsharing ligt op het delen met anderen. Het delen van welvaart, welzijn, kennis etc. Door te delen komt het collectief tot bloei. Het gaat bij upsharing om het vergroten van gericht zijn op delen met anderen en de omgeving

Deze kernprincipes vormen de onderliggende waarden en drijfveren van de mindsetverandering en dienen als een leidraad in het transformatieproces. Samen met de drie focusgebieden van de mindset vormen deze principes een referentiekader, waaraan men het collectieve organisatiegedrag (maar ook het eigen gedrag) in het proces kan toetsen.

Tot slot

Het concept van transitie binnen de Sociosfeer, is bedacht als een weg naar milieu- en maatschappelijke verandering. Het is in die zin geen einddoel en je kunt het ook niet zien. Je zou het kunnen beschouwen als een voertuig om transformatie in organisaties en/of maatschappij te kunnen bewerkstelligen. De transitie in de Sociosfeer is een uitdaging en een ideaal. Het doel waarop we ons moeten richten, het resultaat van een transitie in Sociosfeer, laat zich als volgt omschrijven:

Sociosfeer is het domein van individuele mensen, leef- en werkgemeenschappen. Er wordt gewerkt en geleefd vanuit een bewustzijn van onderlinge verbondenheid en wederzijdse betrokkenheid. Alle individuele drijfveren, talenten/vermogens en behoeftes worden gezien als waarde en als bron voor synergie (inclusie) en collectieve en persoonlijke ontwikkeling. Op deze manier worden zij als kapitaalgoed onttrokken aan de omgeving en in de werkgemeenschap gekweekt. Zowel tijdens als aan het einde van een samenwerkingsperiode worden de beschikbare capaciteiten, talenten en vermogens ook actief ingezet ten behoeve van het collectieve welzijn van de gehele leefgemeenschap. Er is dus sprake van een circulaire benutting en ontwikkeling van al het menselijk potentieel.

Hoe zorg ik dat ze me níet zover krijgen?